ابعاد حقوق بشری روابط ایران و چین
ابعاد حقوق بشری و نهادی ایران و چین
روابط دوجانبه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری خلق چین طی دو دهه اخیر از سطح یک همکاری تجاری ساده به یک «شراکت راهبردی جامع» ارتقا یافته است. با این حال، تحلیل متون پژوهشی موجود نشان می دهد که مباحث مربوط به «ابعاد حقوق بشری» و «پوشش های نهادی» در این روابط دوجانبه غالبا زیر سایه ملاحظات اقتصادی و ژئوپلیتیک نادیده گرفته شده اند. از این رو، مسئله اصلی این پژوهش بررسی چگونگی بازتعریف و تعامل ابعاد نهادی و حقوق بشری میان دو کشور و پیامدهای آن بر نظام بین الملل است. پرسش محوری پژوهش این است که: «روابط ایران و چین در چارچوب نهادگرایی بین المللی چگونه شکل گرفته و ابعاد حقوق بشری در سیاست خارجی دوجانبه دو کشور چه جایگاهی دارد؟» در پاسخ به این سوال، فرضیه مقاله مطرح می کند که ایران و چین با بهره گیری از«نهادگرایی چندجانبه گرای منطقه محور» (مانند سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس) و بر پایه «حقوق بشر نسبی گرا/توسعه محور»، بستری نهادی برای تضعیف فشارها و تحریم های غربی ایجاد کرده و رویکرد هنجاری جایگزینی در برابر هژمونی حقوق بشری غرب ارائه می دهند. چارچوب نظری این تحقیق بر تلفیقی از «نهادگرایی لیبرال/منطقه ای» و «مکتب انتقادی/نسبی گرایی فرهنگی در حقوق بشر» استوار است تا بتواند رفتارهای نهادی دو کشور و مواضع مشترک آن ها را تبیین کند. روش پژوهش حاضر، کیفی از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و گردآوری داده ها به شیوه کتابخانه ای و اسنادی انجام شده است. یافته های اولیه تحقیق نشان می دهد که نهادینه سازی روابط دو کشور بیش از آنکه متکی بر حقوق بین الملل کلاسیک باشد، بر مفاهیمی چون «عدم مداخله»، «حق بر توسعه» و «امنیت دسته جمعی اقتصادی» استوار است؛ امری که موجب شده هر دو کشور در مجامع بین المللی (مانند شورای حقوق بشر سازمان ملل) به عنوان سپر دفاعی هنجاری برای یکدیگر عمل کنند. نوآوری و ارزش افزوده این مقاله نیز در ارائه یک چارچوب مفهومی جدید نهفته است که بر خلاف ادبیات رایج (که صرفا نگاهی سازه انگارانه یا رئالیستی دارد)، واکاوی حقوق بشر را نه به عنوان یک نقطه افتراق، بلکه به عنوان یک «محور همگرایی هنجاری و نهادی» میان دو قدرت منطقه ای/جهانی در برابر استانداردسازی های غربی تبیین می کند.
کلمات کلیدی: روابط ایران و چین، ابعاد حقوق بشری، نهادگرایی بین المللی، نسبی گرایی فرهنگی، حق بر توسعه ، شراکت راهبردی