پیشینه هجرت و اهمیت آن در اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم 

✍ به مناسبت روزهای اول ربیع الاول که مصادف است با سالروز هجرت رسول خدا صلی الله علیه وآله در سال سیزدهم بعثت از مکه به مدینه مطالبی در مورد پیشینه مهاجرت و اهمیت آن در اسلام و همچنین وظایف مهاجرین و کشور میزبان و مهاجر پذیر در چند بخش تقدیم خوانندگان عزیز می گردد. 

🔹بخش اول : پیشینه هجرت و اهمیت آن در اسلام 

✅مهاجرت از مهم ترین پدیده های تاریخ بشر است و تقریبا از آغاز زندگی اجتماعی انسان تاکنون وجود داشته است. مهاجرت تنها جابه جایی از یک سرزمین به سرزمین دیگر نیست، بلکه پدیده ای دینی ، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی است که می تواند سرنوشت افراد و حتی ملت ها را تغییر دهد. پس مهاجرت قدمتی به اندازه تاریخ زندگی انسان دارد. 

✅قرآن کریم از قول ابراهیم خلیل(ع) در مورد هجرتش می فرماید :

« و قال انی مهاجر الی ربی انه هو العزیز الحکیم ، و [ابراهیم] گفت : به درستی که من به سوی پروردگارم مهاجرت می کنم که فقط او توانای شکست نا پذیر و حکیم است ».

عنکبوت/ 26. 

برخی گفته اند این مهاجرت به مناطقی از شام و از آنجا به فلسطین بوده است. 

✅بنابراین، مهاجرت پدیده ای جدید نیست، بلکه یکی از عوامل مهم شکل گیری و تحول و ترقی تمدن های بشری بوده و هست . 

🔷اهمیت مهاجرت در اسلام

✍هحرت در فرهنگ اسلامی جایگاه بسیار فوق العاده دارد. مهم ترین نمونه ی آن، هجرت 83 نفر مسلمانان در صدر اسلام از مکه به حبشه بود که به سرپرستی جعفربن ابی طالب برادر بزرگوار امیرالمومنین علیهم السلام صورت گرفت و زمینه ساز نشر و تبلیغ اسلام در خارج از مکه بخصوص حبشه گردید. 

✅مهم تر از آن هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از مکه به مدینه است. این هجرت آن چنان از اهمیت بالای تاریخی و دینی بر خودار است که زمینه ساز تشکیل حکومت اسلامی و تبلیغ و تبیین معارف اسلامی گردید و مبدا تقویم اسلامی قرار گرفت.

✅همچنین با توجه به اهمیت و نقش آفرینی هجرت است که ، هجرت امیرالمومنین علی علیه السلام از مدینه به عراق و کوفه ؛ آنجا را به یکی از شهر های مهم و تاثیرگذار تاریخ اسلام تبدیل کرد؛ 

🔹مهاجرت حضرت ثامن الحجج امام رضا علیه السلام به خراسان و مشهد مقدس و شهید و مدفون شدن شان در آنجا، این شهر را به یکی از مراکز مهم علمی، فرهنگی و تمدنی ی اسلامی و شیعی مبدل ساخت؛ 

🔹با هجرت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها به قم و مدفون شدن شان در آنجا، قم مرکز حوزه های علمیه و محل نشر و گسترش علوم و معارف اهل بیت علیهم السلام قرار گرفت. 

✅مهاجرت از جهات مختلف بسیار مهم و نقش آفرین است از جهت دینی و حفظ عقاید گرفته تا جهات حفظ جان و ناموس، رشد علمی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، شکل گیری و رشد و ترقی تمدن های بشری و ... . 

✅قرآن کریم در آیات متعدد از اهمیت فوق العاده هجرت سخن گفته است. گاهی هجرت در اسلام آن چنان مهم است که در ردیف ایمان و جهاد در راه خدا قرار می گیرد چنانکه قرآن کریم می فرماید :

✅«ان الذین آمنوا و هاجروا و جاهدوا باموالهم و انفسهم فی سبیل الله و الذین آووا و نصروا اولئک بعضهم اولیاء بعض ؛ کسانی که ایمان آوردند و هجرت نمودند و با مال و جان در راه خدا جهاد نمودند، و کسانی که به آنها جا و مکان دادند و آنها را کمک نمودند، اینها همگی اولیاء یک دیگرند ». انفال/ 72. 

✅در اسلام نه تنها هجرت یک امتیاز بزرگ و دستور اسلامی است بلکه عدم هجرت در صورت توان برآن، مورد توبیخ قرار گرفته است . قرآن کریم در مورد کسانی که با عدم هجرت به استضعاف کشیده شده و ایمان و عقاید خود را حفظ نتوانستند چنین می فرماید:

✅« ان الذین توفاهم الملائکه ظالمی انفسهم قالوا فیم کنتم ۖ قالوا کنا مستضعفین فی الارض ۚ قالوا الم تکن ارض الله واسعه فتهاجروا فیها ، کسانی که فرشتگان جانشان را می گیرند، در حالی که به خویشتن ستم کرده اند، به آنان می گویند: در چه حالی بودید؟ می گویند: ما در زمین مستضعف و بیچاره بودیم (کفار و اوضاع محیط مانع از آن بود که مسلمان زندگی کنیم و دستور خدا را بکار بندیم) فرشتگان می گویند: آیا زمین خدا وسیع نبود تا در آن مهاجرت کنید؟». نساء/ 97.

✅این آیه نشان می دهد که در شرایطی که انسان نتواند آزادانه ایمان و عقاید حقه ، کرامت انسانی و امنیت خود را حفظ کند، باید هجرت نماید تا هم خودش را از استضعاف برهاند و هم عقاید و ایمان خود را حفظ نماید؛ چرا که هجرت یک مسئولیت دینی می باشد.