دلیل و ادراک صفات

[محی الدین ابن عربی]

سبب حیرت در علم ما به خدا، درخواست ماست مر معرفت ذات او تعالی را به یکی از دو راه: یا از راه دلایل عقلی، و یا از راهی که مشاهده نامیده می شود، بنابراین دلیل عقلی مانع مشاهده است، و دلیل سمعی اشاره دارد و تصریح نمی کند، و دلیل عقلی مانع از ادراک حقیقت ذات او – از راه صفت ثبوتی نفسی که او تعالی در نفس خویش بر آن است – می باشد، پس عقل با نظر (و دلایل) خویش، جز صفات را ادراک نمی کند و این (ادراک صفات) را معرفت و شناخت نامیده است.(1)

***

[یزدانپناه عسکری]

معرفت و شناخت از راه ادراک «ارادی» و قصد به فهم بلاواسطه از دلیل، مشاهده است.

____________________

1 – فتوحات مکیه، شیخ محی الدین ابن عربی، ترجمه تعلیق محمد خواجوی- تهران: انتشارات مولی، 1383، جلد 3، ص 213 (287/4)

[ان سبب الحیره فی علمنا بالله طلبنا معرفه ذاته- جل و تعالی!- باحد الطریقین: اما بطریق الادله العقلیه، و اما بطریق تسمی المشاهده. فالدلیل العقلی یمنع من المشاهده، و الدلیل السمعی قد اوما الیها و ما صرح. و الدلیل العقلی قد منع من ادراک حقیقه ذاته، من طریق الصفه الثبوتیه النفسیه، التی هو- سبحانه!- فی نفسه علیها. و ما ادرک العقل بنظره الا صفات لا غیر. و سمی هذا معرفه. (محیی الدین بن عربی، الفتوحات المکیه، عثمان یحیی، 14جلد، دار احیاء التراث العربی - بیروت، چاپ: دوم، 1994 م. ج4 ؛ ص215)]