توسعه در جا زدن: روایت پیشرفت و عقب ماندگی همزمان در خوزستان
توسعه در جا زدن: روایت پیشرفت و عقب ماندگی همزمان در خوزستان
تصور کنید در استانی که برخی از شهرهای آن در صنعت نفت و پتروشیمی حرف اول را می زنند، در آموزش و بهداشت جزو بهترین های کشور هستند، هنوز شهرهایی وجود داشته باشند که فاصله آن ها تا سطح زندگی در همین شهرهای پیشرو، بسیار است. این نه یک سناریوی فرضی، که واقعیت تلخ و انکارناپذیر استان خوزستان است. بله، فاصله میان آبادان به عنوان توسعه یافته ترین شهرستان و هفتکل به عنوان محروم ترین نقطه استان، غیر قابل مقایسه است.
اما بیایید دقیق تر به این آمار نگاه کنیم. در سال ۱۳۹۶، آبادان، اهواز و ماهشهر در رتبه های اول تا سوم توسعه قرار داشتند و شوشتر و رامهرمز در رتبه ششم مشترک بودند. در آن سال، باغملک با امتیازی نزدیک به ۹۶ درصد محرومیت و هویزه با ۹۴ درصد محرومیت، در انتهای جدول ایستاده بودند. اما سه سال بعد، در سال ۱۳۹۹، اگرچه آبادان و اهواز همچنان در صدر باقی ماندند و شوشتر به رتبه سوم صعود کرد، اما در انتهای جدول، شادگان با ۹۸ درصد محرومیت و هفتکل با ۹۹ درصد محرومیت جای گرفتند. یعنی در حالی که برخی شهرستان ها توانستند پیشرفت کنند، شکاف میان غنی ترین و فقیرترین نقاط استان نه تنها کمتر نشد، بلکه عمیق تر هم شد.
جالب است بدانید که حتی توسعه یافته ترین شهرستان های استان نیز در همه زمینه ها موفق نبوده اند. مثلا اهواز در سال ۱۳۹۶ در زیرساخت ها و اقتصاد شهری بهترین بود، اما در کشاورزی در رتبه ۲۱ از ۲۳ شهرستان قرار داشت. آبادان در بهداشت و زیرساخت ها عالی عمل کرد، اما در صنعت رتبه ۱۰ و در کشاورزی رتبه ۹ را به دست آورد. ماهشهر در صنعت و اقتصاد قوی ظاهر شد، اما در آموزش رتبه ۵ و در اقتصاد شهری رتبه ۶ را کسب کرد. یعنی حتی شهرهای موفق نیز با «نقص های جدی» در برخی حوزه ها مواجه اند.
اما شاید مهم ترین پیام این یادداشت، نگاه به شهرستان های محروم است. اندیکا، شادگان و هفتکل که در انتهای جدول قرار دارند، از منابع عظیم نفت و گاز و موقعیت های استراتژیک بی بهره اند. اما این به معنای پایان راه نیست. پژوهش تاکید می کند که حتی این شهرستان ها نیز می توانند با سیاست های درست -ایجاد اشتغال پایدار، حمایت از صنایع کوچک محلی، بهبود جاده ها و مدارس و بیمارستان ها، و سرمایه گذاری جدی در آموزش- مسیر توسعه را هموار کنند. توسعه، هرگز به سرنوشت حتمی یک مکان تبدیل نمی شود، اگر برنامه ریزان و تصمیم سازان، عدالت را به جای تمرکز، اصل اول خود قرار دهند.
منابع :
· منصوری، سیدامین؛ افقه، سیدمرتضی؛ خداپناه، مسعود؛ ممبینی، فاطمه (۱۴۰۴). «بررسی توسعه منطقه ای-زمانی شهرستان های استان خوزستان با رویکرد تاکسونومی عددی». پژوهش های اقتصادی ایران، دوره ۳۰، شماره ۱۰۲، صفحات ۲۷۲-۲۴۲. تهران: دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی.
· مرکز آمار ایران (۱۳۹۶ و ۱۳۹۹). سالنامه آماری استان خوزستان. تهران: مرکز آمار ایران، نهاد ریاست جمهوری.
· سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان خوزستان (۱۳۹۶ و ۱۳۹۹). آمارهای بخشی استان خوزستان. اهواز: سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان خوزستان.